معرفی رشته‌های دانشگاهی

معرفی رشته مهندسی نفت

مهندسی نفت از جمله رشته‌هایی است که محدوده وسیعی از صنعت نفت را پوشش می‌دهد و گرایش‌های مختلفی دارد که در ادامه به آنها نیز می‌پردازیم.

تصورات اشتباه:

تصورات اشتباه دربارهٔ این رشته بیشتر مربوط به فضای کاری آن است. مهندس نفت لزوماً در مناطقی مانند عسلویه و بوشهر کار نمی‌کند و می‌تواند کار شرکتی در شهرهای بزرگی نظیر تهران داشته باشد. اگرچه در مناطق نفت‌خیز موقعیت شغلی بیشتر است و می‌توانند به‌صورت قراردادی در آن مناطق مشغول به کار شوند. البته لازم به ذکر است که بااینکه درآمد حاصل کارمند و مدیر مهندسان نفت در سطح مناسبی است اما سختی و حساس بودن بیش‌ازحد کار و دوری از خانواده باعث سختی‌های این شغل می‌شود. یکی دیگر از تصورات اشتباه مربوط به فرصت‌های شغلی است. بااینکه ایران جزء نفت‌خیزترین کشورهای جهان است اما ازنظر میزان اشتغال، این رشته برای دانشجویانش با مشکل مواجه شده است.

جذابیت‌ها و دشواری‌های دوران تحصیل:

از جذابیت‌های اصلی این رشته فرصت‌های سفر آموزشی آن در حین تحصیل است. ازجمله زمان کارآموزی که بعضی از دانشگاه‌ها هزینه این سفرها را برای دوره کارآموزی دانشجویان می‌پردازند. علاوه بر آن در این رشته عملیات می‌دانی و آزمایشگاهی بسیاری انجام می‌شود که برای دانشجویان جذاب است. به‌طورکلی نیز عملیات جست‌وجوی نفت و نحوهٔ پیدایش و استخراج آن و تحلیل‌ها و محاسباتی که در پس آن نهفته است، شگفت‌آور است.
برای دشواری‌ها بایستی بیان کرد به این خاطر که درس‌های این رشته که عمدتاً به‌صورت فرضی و بدون دیدمستقیم به عمق‌های زمین انجام می‌شود، کمی دشوار است؛ لذا دانشجویان بایستی از حضور ذهن و قدرت تجسمی خوبی برخوردار باشند. لازم به ذکر است برای رسیدن به درجات بالا در این رشته بایستی به زبان انگلیسی به‌صورت کامل مسلط بود. این رشته جز رشته‌هایی است که دارای پروژهٔ پایانی است که چه برای مقاطع کارشناسی یا بالاتر معمولاً موضوعات جدیدی جهت تحقیق عنوان و مطرح می‌شود.
در مقطع کارشناسی در عموم دانشگاه‌ها، این رشته به‌صورت مهندسی نفت و به‌صورت کلی بیان می‌شود. تنها در دانشگاه صنعت نفت بایستی از ابتدای کارشناسی گرایش خود را انتخاب کنید. در حالت اول به شما زمان بیشتری را جهت انتخاب گرایش مناسب می‌دهد؛ درصورتی‌که در حالت دوم از ابتدا باتوجه‌به یک موضوع تخصصی‌تر و دقیق‌تر عناوین درسی مطرح خواهد شد، اما بایستی از ابتدا برای این انتخاب اطلاعات کافی در اختیار داشته باشید.

رشتهٔ مهندسی نفت در مقطع کارشناسی دارای چهار گرایش است:

  • مهندسی اکتشاف نفت
  • مهندسی مخازن نفت
  • مهندسی حفاری
  • مهندسی بهره‌برداری از منابع نفتی

اساس درس‌های این رشته در همهٔ گرایش‌ها مبتنی بر مکانیک سیالات، دینامیک گازها، ترمودینامیک سیالات، انتقال جرم و اقتصاد مهندسی است و هدف آن تربیت مهندسان کارآمدی است که بتوانند روش‌های بهینهٔ بهره‌برداری از منابع نفت و گاز را طراحی و اجرا کنند.

گرایش مهندسی اکتشاف

اولین مرحله از فرایند بهره‌برداری از نفت، پیدا کردن حوزه‌های نفت‌خیز است که توسط وسایل مخصوصی از قبیل لرزه‌نگار صورت می‌گیرد. طریقهٔ عملکرد این دستگاه این‌گونه است که امواج صوتی را به اعماق زمین فرستاده و با پردازش و تفسیر امواج برگشتی به وجود حوزه‌های نفتی پی می‌برند. این گرایش ارتباط تنگاتنگی با رشتهٔ زمین‌شناسی دارد. البته این تنها بخشی از گرایش مهندسی اکتشاف است. دیگر عناوینی که در بحث اکتشاف مطرح می‌شود علم شیمی زمین با تأکید بر مسائل نفتی است و یا علم فیزیک سنگ است که از آن کمک شایانی برای تحلیل مسائل نفتی می‌کنند.

گرایش مهندسی حفاری

حفاری ازلحاظ زمانی بعد از اکتشاف رخ می‌دهد پس کار مهندسان نفت – گرایش اکتشاف، پیش‌نیاز گرایش حفاری محسوب می‌شود. پس از کشف حوزه‌های نفت‌خیز توسط لرزه‌نگارها، متخصصان این گرایش محل را ارزیابی کرده تا تکنولوژی و تجهیزات موردنیاز برای حفاری را فراهم کنند. طراحی این تجهیزات و ارزیابی صرفهٔ اقتصادی حفاری یک چاه نفت به عهده این متخصصان می‌باشد. یک مهندس حفار روش‌هایی را ارائه می‌دهد که هزینهٔ حفاری را پایین و بازدهی کار را بالا می‌برد.

 گرایش مهندسی مخازن نفت

دانش مهندسی مخازن به این می‌پردازد که ما در یک حوزهٔ نفتی در اعماق زمین مثلاً در عمق ۲ یا ۳ هزارمتری چه مقدار نفت و گاز داریم و چه مقدار از آن قابل بهره‌برداری می‌باشد و با چه سرعتی می‌توان از مخزن موردنظر برداشت کرد؟ مهندسی نفت – گرایش مخازن، نوع مخزن نفت یا گاز و همچنین فشار، دما و عمق آن تا سطح زمین را مشخص می‌کند، زیرا این موارد در نحوهٔ برداشت و استخراج نفت از مخازن تأثیر دارد. در این شاخه اکثر فعالیت‌ها با نرم‌افزارها و به‌صورت تحلیلی انجام می‌گیرد. اشخاص این رشته اکثراً صرفاً علمی هستند و در مقاطع بالاتر به سمت تدریس روی می‌آورند.

گرایش مهندسی بهره‌برداری از منابع نفت

امروزه اکثر مخازن نفت کشور ما دچار افت فشار شده‌اند، به همین دلیل نفت به‌صورت طبیعی به سطح زمین نمی‌رسد و حضور مهندسان بهره‌برداری از منابع نفت، یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر است. متخصصانی که با استفاده از روش‌های علمی بهتر و اصولی‌تر از مخازن نفتی بهره‌برداری می‌کنند. فعالیت‌های این شاخه سیر ثابتی دارند و به دو صورت عملی و تحلیلی یا نرم‌افزار انجام می‌شود.

گرایشی‌های کارشناسی ارشد مهندسی نفت عبارت‌اند از: 

اکتشاف نفت؛ مخازن هیدروکربوری؛ حفاری و بهره‌برداری نفت؛ ابزار دقیق و اتوماسیون در صنایع نفت

آینده شغلی

ابتدا دربارهٔ انتخاب بین ادامهٔ تحصیل یا کار باید بگویم که به نظر من (طبق چیزی که در حال حاضر در صنعت می‌بینم) بدون شک اولویت دادن به کار مهم‌تر است به چند دلیل:

  • اولویت اول در جامعهٔ اقتصادی امروز کشور ما کار است، چون شما اول خیال خود را از بابت آینده راحت می‌کنید و سپس با خیال آسوده، تحصیل را به‌صورت کاملاً آزاد و صدالبته اگر دانشگاه آزاد باشد با هزینهٔ شخصی و بدون کمک از خانواده می‌توانید ادامه دهید. البته ناگفته نماند که الآن چند سال است که دیگر حداقل مدرک استخدامی شرکت نفت کاردانی است که حتم دارم طی ۱ یا ۲ سال آینده به کارشناسی ارتقا پیدا می‌یابد.
  • تجربه نشان داده است افرادی که باسابقهٔ کار موردنظر با رشته‌شان قصد ادامهٔ تحصیل دارند، ازآنجاکه به‌صورت عملی قبلاً آشنایی نسبتاً کاملی با رشتهٔ تحصیلی موردنظر داشته‌اند، موفقیت بیشتری در آن به دست آورده‌اند. استخدام در شرکت‌های خصوصی سخت است زیرا تعداد زیادی برای کار به این شرکت‌ها مراجعه می‌کنند و بدون شک مدیران شرکت‌ها (چه ایرانی و چه خارجی) سطح توقعاتشان را بالاتر برده و دوست دارند زبده‌ترین افراد را انتخاب کنند که هم ازنظر علمی و سابقهٔ عملی در سطح بالایی باشند و هم بر زبان خارجی و کامپیوتر مسلط باشند. در ضمن نباید انتظار پشت‌میزنشینی و کار اداری راحت با حقوق بالا در شرکت نفت را داشته باشید، چون این شرایط فقط برای کسانی مهیاست که چندین سال در شرایط سخت و مناطق دورافتاده کارکرده و به‌قول‌معروف آب‌دیده باشند. کار شرکت نفت تماماً عملیاتی است و در کارخانه‌های بهره‌برداری و نمک‌زدایی و تقویت فشار گاز و گاز مایع و سر چاه‌های نفت و دکل‌های حفاری صورت می‌گیرد و کسی که خواهان ورود به صنعت نفت باشد باید عشق و علاقه نیز چاشنی علت‌های ورودش به این حوزه باشد.

شرایط کار در صنعت نفت:

  • کار در ادارات، روزانه از ساعت ۷ تا ۳۰: ۱۵ و هفته‌ای دو روز تعطیل
  • نوبت‌کاری ۹ روز کار و ۳ روز استراحت (۹ روز کار، هرروز از ۲۴ ساعت ۸ ساعت کار و ۱۶ ساعت در منزل + ۳ روز استراحت می‌باشد. ۹ روز کاری به‌صورت سه روز صبح، سه روز عصر و سه روز شب و سه روز استراحت پس‌ازآن خواهد برد.)
  • طرح اقماری ۷-۷ یا ۱۴ – ۱۴ یعنی هفت روز کار، هفت روز استراحت یا 14 روز کار، 14 روز استراحت!

این رشته برای چه کسانی مناسب است؟

علاوه بر دو درس ریاضی و فیزیک که دو درس پایه در تمامی رشته‌های مهندسی ازجمله رشتهٔ مهندسی نفت است، درس زبان انگلیسی نیز در این رشته اهمیت ویژه‌ای دارد. در ضمن به دلیل اینکه نوع کار فارغ‌التحصیلان این رشته سنگین است و محیط کارشان نیز خارج از شهر است، دانشجویان این دانشگاه عمدتاً از بین داوطلبان مرد انتخاب می‌شوند. برای مثال یک مهندس حفاری در وزارت نفت باید ۱۵ روز خارج از شهر و دور از خانواده باشد و سپس یک هفته مرخصی دارد. (لازم به ذکر است بانوان نیز می‌توانند به تحصیل در این رشته بپردازند.)

نمایش بیشتر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا